Planvorming ontrafeld Grip krijgen op een weerbarstige werkelijkheid‘Planvorming ontrafeld, grip krijgen op een weerbarstige werkelijkheid’ gaat over het maken van plannen, over de dilemma’s die daarbij spelen en methoden om conflicten te vermijden. Het is geschreven vanuit ervaring met ruimtelijke planvorming, maar het model dat erin ontwikkeld en gebruikt wordt, is in principe voor elk planproces toepasbaar. Het boek is het resultaat van een persoonlijke zoektocht. Deze fungeert als de leidraad van het boek, zodat de lezer de stappen en keuzes kan volgen die tijdens de ontwikkeling en toepassing van het model zijn gemaakt.

Het eerste deel van het boek beschrijft de ontwikkeling van het model. Het begint met de identificatie, symbolisatie en definiëring van de eigenschappen van een heel eenvoudig proces: één iemand die zijn keuken wil verbouwen en daarvoor een architect de opdracht geeft daar eerst een plan voor te maken. Daarna wordt hetzelfde gedaan met twee meer complexe situaties. Eerst wordt aan het keukenverhaal een onwillige onderbuurman toegevoegd wiens instemming nodig is om het plan voor de keuken uit te kunnen voeren. Daarna volgt een nieuw geval, waarin vier buren samen een plan laten maken voor het gemeenschappelijke gebruik van hun tuinen. Uiteindelijk leidt dit tot een lijst van symbolen en algemene definities van de bepalende elementen van een proces: de deelnemers en de rollen die zij vervullen; de relaties tussen de deelnemers; de dilemma’s waarvoor zij komen te staan; de wijze waarop deze dilemma’s op een elkaar respecterende manier kunnen worden opgelost. In onderling verband vormen deze gedefinieerde symbolen de eerste versie van het model voor planvorming.

In het tweede deel van het boek wordt dit model toegepast in vier verschillende contexten. De eerste gaat over de verbouwing van een huis, waarvan de planvorming door inmenging van verschillende buren, nogal grimmig, en voor het opdrachtgevende echtpaar nogal stressvol, is verlopen. Koppeling van het model aan dit proces maakt duidelijk welke dilemma’ s daartoe hebben bijgedragen en hoe het opdrachtgevende echtpaar daar anders mee had kunnen omgaan.
De tweede toepassing gaat over een planvormingsproces met betrekking tot de verdeling van geld voor woningbouw over gemeenten van een provincie. De onderlinge ruzies hierover tijdens het proces tussen rijk, provincie en gemeenten, en de vieze smaak die sommigen deelnemers aan het proces hebben overgehouden, bleken vooral te wijten aan het totale gebrek aan inzicht in de rol die ieder voor zich in het geheel had te spelen.

Daarna wordt het model gebruikt om de veronderstellingen achter verschillende onderhandelingsmethoden te onderzoeken. Via voorbeelden als het ruilen van postzegels en het onderhandelen over arbeidsvoorwaarden tussen werkgevers en werknemers worden methoden als meerderheid van stemmen, polderen en vereffenen verhelderd.
De aanleiding van de vierde en laatste toepassing is het eerder mislukken van het schrijven van een brief aan een burgemeester. De brief had een commentaar moeten zijn op het planvormingsproces voor het stroomgebied van de IJssel bij Deventer en Zutphen, waar de burgemeester bij betrokken was. Door het verloop van dit proces met het model te analyseren en te vergelijken met een proces dat op een volledig andere manier was ingericht (masterplan voor een groot bedrijventerrein in Delft) lukt het om die brief alsnog te schrijven. Ik geef erin aan waarom het type proces van de burgemeester tot potentiële conflicten leidt, die juist in het andere type proces bewust worden vermeden.

Planvorming ontrafeld: Grip krijgen op een weerbarstige werkelijkheid
Sabine Micheels, 2014
Paperback, 440 pagina’s
ISBN 978-90-5972-858-5
Bestel op eburon.nl/planvorming_ontrafeld
Op Bijzonderboek.nl zijn een aantal pagina’s van het boek te zien.